انواع خشم را بشناسید؛ از خشم قاطعانه تا خشم اعتیادآور
کسی که داد میزند، وسایل اطرافش را پرتاب میکند و بلندبلند فحش میدهد، در حال بروز چه احساسی است؟ بله، او قطعاً شاد نیست. او در حال تجربه خشم است.
اما آیا فکر میکنید بروز خشم فقط به همین موارد ختم میشود؟ اگر جوابتان مثبت است، بهتر است با انواع خشم بیشتر آشنا شوید. چپ چپ نگاه کردن، تمسخر یا حتی سکوت کردن هم میتواند از نشانههای بروز خشم باشد.
خشم یکی از شش احساس اصلی انسان است که نمیتوان و نباید آن را نادیده گرفت. برای آشنایی با روشهای مدیریت این احساس، مقالهی کنترل خشم و عصبانیت را نیز مطالعه کنید.
در این مقاله از ساحلمگ، با ۱۳ نوع مختلف خشم و راهکارهای مدیریت هرکدام آشنا میشوید.
خشم قاطعانه (Assertive Anger)
اکثر ما خشم را یک پدیده مخرب ارزیابی میکنیم، اما نوعی از خشم وجود دارد که میتواند سازنده باشد. در خشم قاطعانه، افراد نیازها و خواستههای خود را به صورت مستقیم و صادقانه به دیگران اعلام میکنند و انتظار ندارند دیگران ذهن آنها را بخوانند. این نوع خشم منجر به تغییرات مثبت در روابط میشود و به جای تخریب، به حل مسئله کمک میکند.
خشم رفتاری (Behavioral Anger)
خشم رفتاری یک واکنش فیزیکی است و میتواند خطرناک باشد. این همان خشمی است که اکثر ما با آن آشنا هستیم؛ پرتاب کردن وسایل، کتک زدن در و دیوار یا درگیری فیزیکی با دیگران از نشانههای این نوع خشم هستند. این نوع خشم نیاز به مدیریت فوری دارد تا از پیامدهای جبرانناپذیر جلوگیری شود.
خشم مزمن (Chronic Anger)
خشم مزمن نوعی عصبانیت طولانیمدت است که با گذشت زمان فروکش نمیکند و باعث ایجاد مشکلات روحی و جسمی میشود. این نوع خشم معمولاً با شدت کم اما بهصورت مداوم وجود دارد و میتواند خود را به شکل ناامیدی، تحریکپذیری یا رنجش نشان دهد. افرادی که دچار خشم مزمن هستند، اغلب به کمک حرفهای نیاز دارند.
خشم مخرب (Destructive Anger)
خشم مخرب زمانی ایجاد میشود که به خشم رفتاری دامن زده شود و تقویت گردد. این خشم بسیار خطرناک است و میتواند به صورت نفرت شدید، حتی زمانی که هیچ دلیلی برای آن وجود ندارد، خود را نشان دهد. این نوع خشم معمولاً به روابط آسیب جدی وارد میکند و نیاز به مداخله تخصصی دارد.
خشم اخلاقی یا قضاوتی (Moral Anger)
این خشم واکنشی است به بیعدالتی یا قصوری که از دیگران سر میزند. این نوع از عصبانیت میتواند خود را به شکل تحقیر دیگران یا غرزدن از بیعدالتیای که رخ داده است نشان دهد. این عصبانیت زمانی به وجود میآید که شخص معتقد است حق با اوست و اگر مردم طبق اعتقادات او رفتار نکنند، عصبانی میشود.
برای شناخت بیشتر احساسات و نحوه مدیریت آنها، مقالهی پرخاشگری چیست؟ راهکارهای مؤثر برای کنترل رفتار پرخاشگرانه را مطالعه کنید.
خشم تحت فشار (Overwhelmed Anger)
احتمالاً برای شما هم پیش آمده باشد که در زمانهایی، از انبوه مسئولیتها و فشارهایی که وجود دارد، احساس غرقشدگی کنید. در اینگونه زمانها، خشم تحت فشار خود را نشان میدهد. این مدل از انواع خشم، یک نوع عصبانیت کنترلنشده است و زمانی اتفاق میافتد که احساس میکنید شرایط از کنترل شما خارج شده است.
زمانی که مسئولیت زیادی به عهده میگیرید یا با رویداد غیرمنتظرهای مواجه میشوید، از ظرفیت کافی برای مقابله با مسائل استرسزا برخوردار نیستید و در نهایت این نوع از عصبانیت رخ میدهد.
خشم تلافیجویانه (Retaliatory Anger)
زمانی که شخصی به شما آسیب میزند و شما میخواهید از او انتقام بگیرید، این خشم خود را نشان میدهد. خشم تلافیجویانه معمولاً با برنامهریزی قبلی همراه است و فرد به دنبال راههایی برای جبران یا انتقام از کسی که به او آسیب زده، میگردد. این نوع خشم میتواند چرخهای از خشونت را ایجاد کند که شکستن آن دشوار است.
خشم خودآزارگر (Self-Abusive Anger)
خشم خودآزارگر زمانی رخ میدهد که فرد عمداً به بدن یا روان خود آسیب وارد میکند. اگر احساس بیلیاقتی، ناامیدی، شرم و تحقیر دارید و از عزت نفس پایین رنج میبرید، ممکن است این احساسات را درونی کنید و خشمتان را از راه خودگویی منفی، مصرف مواد یا صدمه زدن به خود نشان دهید. تقویت عزت نفس میتواند به کاهش این نوع خشم کمک کند.
خشم خاموش (Silent Anger)
در این مدل از انواع خشم که شباهت زیادی به خشم تهاجمی منفعلانه دارد، افراد تمایل دارند چیزهایی که باعث ناراحتیشان میشود را درون خود نگه دارند. آنها بهجای بیان مستقیم ناراحتی خود، سکوت میکنند و انتظار دارند دیگران خودشان متوجه مشکل شوند. این افراد باید بدانند که این خشم باعث افزایش استرس و تنش در روابط میشود.
خشم کلامی (Verbal Anger)
طغیان خشم به شکل زبانی، خشم کلامی نام دارد. تهدید، کنایه، تمسخر، انتقاد، سرزنش و فریادهای آتشین از انواع بروز این خشم هستند. خشم کلامی میتواند به اندازه خشم فیزیکی به روابط آسیب برساند و باعث ایجاد زخمهای عمیق روانی در طرف مقابل شود.
خشم تهاجمی منفعلانه (Passive Aggressive Anger)
زمانی که سعی میکنید احساسات خود را سرکوب کرده و از انواع درگیریها اجتناب کنید، این خشم به وجود میآید. این خشم ممکن است به شکل کلامی، طعنه، سکوت کنایهدار، تمسخر، زبان بدن یا با بهتعویق انداختن کارها در محل کار خود را نشان دهد. شناسایی این نوع خشم دشوار است و اغلب نیاز به خودآگاهی بالایی دارد.
برای آشنایی با روشهای کنترل این نوع خشم، مقالهی کنترل عصبانیت؛ ۱۰ راهکار ساده را مطالعه کنید.
خشم آنی (Volatile Anger)
یک خشم انفجاری و غیرقابلپیشبینی که با کوچکترین تحریکی بروز میکند. اگر آدمهای اطرافتان باید مدام مراقب رفتار و گفتارشان باشند تا شما از کوره در نروید، احتمالاً دچار خشم آنی هستید. افراد دارای این نوع خشم مانند یک هالک عمل میکنند؛ با یک آزار کوچک یا بزرگ، یک رفتار تکانشی نشان میدهند و به همان سرعت که تحریک شدهاند، آرام میشوند.
خشم اعتیادآور (Addictive Anger)
شاید باورتان نشود، اما خشم هم میتواند به یک اعتیاد تبدیل شود. این مسئله ارتباط نزدیکی با ترشحات آدرنالین و دوپامین دارد که برخی افراد هنگام عصبانیت تجربه میکنند. به این ترتیب، فرد به این احساس معتاد میشود و خودآگاه یا ناخودآگاه به دنبال موقعیتهایی میگردد که عصبانی شود. این نوع خشم نیاز به مداخله تخصصی و درمان دارد.
راهکارهای کنترل و مدیریت خشم
خشم یک احساس طبیعی است و اصلاً چیز بدی نیست. اگر عصبانیت خود را بروز ندهید، این احساس به شکل ناامیدی خود را نشان میدهد. شما فقط باید یاد بگیرید که چگونه با خشم خود کنار بیایید. راهکارهای زیر میتواند به شما کمک کند:
- نفس عمیق کشیدن و تمرکز بر تنفس
- تغییر محیط اطراف و فاصله گرفتن از موقعیت تنشزا
- نوشتن احساسات روی کاغذ برای تخلیه هیجانات
- پیادهروی یا دویدن برای کاهش تنش بدنی
- رقصیدن و حرکت دادن بدن
- انجام تمرینات یوگا و مدیتیشن
- نوشیدن آب خنک برای کاهش دمای بدن
تأثیر مطالعه بر مدیریت خشم
یکی از راههای مؤثر برای کنترل و مدیریت خشم، مطالعه کتابهای تخصصی در این زمینه است. مطالعه به شما کمک میکند تا با مکانیسمهای پنهان خشم آشنا شوید و ابزارهای عملی برای مدیریت آن به دست آورید.
کتابهای معتبر در این زمینه میتوانند دیدگاه شما را نسبت به خشم تغییر دهند و راهکارهای علمی و عملی برای کنترل آن ارائه دهند. علاوه بر مطالعه، مراجعه به یک درمانگر متخصص نیز میتواند در شناسایی ریشههای خشم و یادگیری مهارتهای مدیریت آن بسیار مؤثر باشد.
جمعبندی
خشم، یکی از شش احساس اصلی انسان، طیف گستردهای از انواع مختلف را شامل میشود که هرکدام ویژگیها و پیامدهای خاص خود را دارند. از خشم قاطعانه که میتواند سازنده باشد تا خشم اعتیادآور که نیاز به مداخله تخصصی دارد، شناخت این انواع به شما کمک میکند تا بهتر متوجه شوید چه چیزی را تجربه میکنید و چگونه باید آن را مدیریت کنید. با استفاده از راهکارهای سادهای مانند نفس عمیق، تغییر محیط و نوشتن احساسات، میتوانید خشم خود را کنترل کرده و از پیامدهای منفی آن جلوگیری کنید. اگر تجربه موفقی در مدیریت خشم دارید، خوشحال میشویم نظرات خود را در بخش کامنتها با ما به اشتراک بگذارید.
